Earlier this month I saw an announcement (PDF) passing by in my email inbox for a scientific workshop with quite an unusual and unexpected subject: the First Landing Site/Exploration Zone Workshop for Human Missions to the Surface of Mars. This workshop will be held at the Lunar and Planetary Institute (LPI) in Houston, Texas from October 27 to 30 this year and is meant for teams who specialize in either Mars science, engineering or In-Situ Resource Utilization (ISRU). The conveners of the workshop are willing to help link teams to bring these specialties together. To attend the workshop you need to submit an abstract proposing a site of your preference. The 25th of August is the deadline for submitting an abstract.

I know about the various landing site selection workshops held for the Curiosity rover on Mars; slowly the list of locations were narrowed down to one: Gale crater. The same is currently happening for the future ESA ExoMars rover mission. But selecting for a human landing site is a different story, and an exciting one! It inspired me to write this article about where NOT to land humans on Mars.

Figure 1. Exploration Zone Layout Considerations

The announcement showed an example of what to look out for when proposing a site (Figure 1). The landing site, with an area of around 25 km², is only going to be a small part of the total Exploration Zone (EZ). The EZ has a radius of 100 km, with the landing site at its center. This therefore means that the astronauts are not expected to travel farther away from the habitat than 100 km in all directions. Within the EZ there should be various science and resource related regions of interest (RIOs). These locations need to be accessible by the astronauts from the habitat at the center of the EZ. It is to be expected that the science ROIs will be visited multiple times, by multiple crews from different missions and therefore the resource ROIs need to contain enough material to be used for multiple missions.

The conveners prefer a submission of an EZ with multiple science ROIs and at least one resource ROI. Reading through the supplemental background information it becomes clear that water is the number one resource of importance. Next in line are metals, silicon, and structural building materials. But before we can start talking about EZs and ROIs the whole endeavor depends on a safe landing site at the center of the ROI. Figure 2 shows the characteristics of such a landing site.

Figure 2. Characteristics of a plausible Mars landing site.

In this article I will go through each step of Figure 2, more and more narrowing down the possible landing sites. I will conclude by showing an overall picture of which areas are best to avoid.

Latitude and elevation

The landing site needs to be located relatively close to the equator, within 50°N and 50°S, and with an elevation lower than 2 km above the Martian zero elevation level. I used elevation data from the Mars Orbiter Laser Altimeter (MOLA) on board the Mars Global Surveyor orbiter. The results are visualized in Figure 3 which shows a map of Mars between 50°N and 50°S with the regions in red which are higher than 2 km in elevation. As can be seen, already quite a lot of the Martian surface is going to be off limits.

Figure 3. The map shows gray scale Mars Orbiter Laser Altimeter (MOLA) elevation data, background data between 50°N and 50°S. The red regions have elevations higher than 2000 meter. The map was made using ESRI ArcGIS 10.2. Click on the map to open a high resolution version.

Slope of the terrain

The landing site needs to have a slope of less than 10°. Again MOLA data was used. Figure 4 shows those regions which have steeper than 10° slopes (in red). These regions are among the most awesome locations on Mars. Think about 10 km high escarpments with breathtaking views, the landscapes which make Mars the awesome planet it is. They will hopefully one day become part of the collective human experience. Maybe it will be possible to include a breathtaking escarpment at the perimeter of the EZ, but definitely not too close to the landing site. Nevertheless, we will probably first see these views through the eyes of future robots like these ones. And then of course in 3D through virtual reality, which is a long term future goal of the people from SpaceVR.

Figure 4. The map shows in red the areas where the slope is larger than 10°. Regions fully encircled by larger than 10° sloped terrain (for example certain impact crater floors) were considered off limits too and are also shown in red (the ArcGIS Union tool was used). The background map is similar to Figure 3. Click on the map to open a high resolution version.

Landing hazards

There are a variety of landing hazards which should be avoided as best as possible: craters, rough terrain and dunes.


Large and/or closely concentrated craters need to be avoided. The Figure 4 slope map already filters out craters with fully encircling rim slopes larger than 10°. It is important to note that a crater larger than 200 km in diameters is itself a possible EZ location. Big craters were chosen as landing sites before: the Gusev crater (166km in diameter) for the Spirit rover and Gale crater (154km in diameter) for the Curiosity rover

For this exercise, however, I will only exclude craters between 1 and 6 kilometer in diameter, see Figure 5. So why exclude craters between these sizes? I used the crater counting dataset by Robbins and Hynek (2012) which doesn’t go further down in size than 1 km craters. And I chose the 6 kilometer because when you take the 25 km² landing site area to be a circle, it has a diameter of 5.6km. I rounded that up to 6 km.

Figure 5. The map shows in red the Robbins and Hynek (2012) craters between 1 and 6km in diameter. The background map is similar to Figure 3. Click on the map to open a high resolution version.

Rough terrain

The region shouldn’t be too mountainous, broken or chaotic. Although the Figure 4 slope map already filtered out a lot of this type of terrain I thought it would be best to include roughness measurements as a proxy of how mountainous, broken or chaotic the terrain is. Now it starts to become more complicated, because how do you define roughness and when is the surface too rough?

There are two studies which led to roughness measurements of the Martian surface, both using the MOLA data, but looking at different scales. First there is the work by Kreslavsky and Head (2000). Their data show surface roughness at three scales: 0.6 km, 2.4 km, and 9.2 km. In the paper they propose their own roughness measure which uses the slope of the MOLA data but removes the possible higher scale ’tilt’ of the terrain. The second study is by Neumann et al. (2003) who calculated the roughness at the scale of 75 meter using the width of the MOLA laser pulse.

For this exercise I decided to only use the Kreslavsky and Head data. Figure 6, in red, shows the locations where the 0.6 scale, or the 2.4 scale, or the 9.6 scale show the highest roughness values.

Figure 6. The locations in red where the Kreslavsky and Head (2000) roughness data at 0.6 scale, or the 2.4 scale, or the 9.6 scale is high (255).


The United States Geological Survey (USGS) published a map with the dunefields of Mars. Figure 7 shows these dunes in red.

Figure 7. In red the dune fields of Mars derived from the Mars Global Digital Dune Database.

Deposits of dust

Thick deposits of fine-grained dust need to be avoided. Dust can be determined by looking at the thermal inertia and the albedo of the terrain. Dusty regions on Mars show an extremely low thermal inertia and a high albedo. As with the roughness measurements, how do you define extremely low thermal inertia and high albedo?

Putzig and Mellon (2007) used data from the Thermal Emission Spectrometer (TES) on board the Mars Global Surveyor orbiter to derive thermal inertia. Ody et al. (2012) used data from the OMEGA spectrometer on board the ESA Mars Express orbiter to derive albedo. By observing the data histogram I decided upon a threshold value for both datasets: <100 for the thermal inertia and >-8000 for the albedo. Combining both datasets resulted in Figure 8 showing the dusty regions in red.

Figure 8. In red the dusty regions of Mars.

The combined result

Figure 9 shows the results of Figures 3 to 8 combined (in red). Removing the high altitude regions and dusty regions definitely had the biggest effect, but it seems that there is still a lot of terrain suitable for a human mission to Mars. Of course this is just a first attempt to show which data is available and how a landing site selection can be performed using a GIS. Next, using better, more quantitative estimates, the combined result can be enhanced, especially the dust and roughness estimates. I would therefore like to ask those interested to get in contact with me so we can further narrow down the possible landing sites.

And once ‘where NOT to land on Mars’ has been sufficiently determined the next step is to start narrowing down the possible EZ locations with its various ROIs. Here, I would assume, it is key to combine data sets which favor a specific location, like the map of hydrous minerals provided by ESA. I’m currently looking into this step too but that is going to be the subject for a next article. To be continued.

Figure 9. The combined result summing up Figures 3-8

The Netherlands is one of the most densely populated regions on Earth. But it’s not considered to be a megacity, which, according to Wikipedia, is defined as “a metropolitan area with a total population in excess of ten million people”. Although the Netherlands has a population of almost 17 million, its metropolitan area, called ‘Randstad‘, consisting of the cities Amsterdam, Rotterdam, Utrecht and The Hague combined, has only 7.1 million inhabitants.

Before looking into the Randstad in more detail I would first like to zoom out to see things in perspective. Figure 1 shows a global map of those regions on Earth where more than 200 persons live per square kilometer. It becomes immediately clear that China and India have huge connected urban areas. Shanghai, for example, is considered to be the largest city in the world. The Netherlands, but also other urban areas in Europe and the USA look like tiny spots compared to what’s going on in Asia. This map doesn’t show the actual population density though and most parts of these insanely large urban regions in India and China have much lower population densities than for example Tokyo, the largest megacity in the world.

Figure 1. The red colors were derived from the LandScan dataset, downloaded from the Populated Places page of the Natural Earth website. The background data is from OpenStreetMap. The map was made using QGIS.

Let us now zoom in to the Netherlands and surrounding countries. Figure 2 shows the ‘Randstad’ region in the Netherlands (in yellow) and for comparison the metropolitan areas of London, Brussels and the Ruhr area in Germany. Again, only regions where more than 200 persons live per km² are shown. Of these only London is considered to be a megacity, ranking on the 25th place (2015). Looking at the Netherlands the so called Randstad region turns out to have a ‘Green Heart’ (Groene Hart). This however is not a huge park like Central Park in New York, it consists of smaller cities and villages, some lakes, the major airport Schiphol and lots of agricultural land. If you sum up the population of all the yellow regions you get a size of 4.4 million people. That’s different than the 7.1 million mentioned on Wikipedia. So let’s forget about this global data and look at some Dutch data instead.

Figure 2. Similar data as used for Figure 1, now zoomed in to show the London, Brussels, German Ruhr and Dutch urban areas. Map scale 1:2.500.000.

On the Dutch Central Agency for Statistics website I was able to find 2014 data of population per municipality. The blue colored lines of Figure 3 show all the municipality boundaries of the Randstad, including the Green Heart. When summing up the population size of these municipalities I get a total of 6.2 million people, so not enough to get to the 10 million needed to be classified as a megacity. Adding the green municipalities, with cities like Alkmaar and Almere, gets me to 8.1 million. So still not enough. When adding the red municipalities, with the cities Nijmegen and Den Bosch, I get 9.5 million. Almost there. Finally, after adding the purple municipalities with the city of Eindhoven gives a total of 10 million. If this would ever be regarded a megacity it would probably be the greenest one, by far.

Figure 3. Dutch municipality boundaries derived from the population per municipality data from 2014 by the Dutch Central Agency for Statistics. For an explanation of the map see the text.

To again provide some perspective I would like to show Figure 4, a map of Shanghai (in yellow), using the same scale as Figure 2. And Shanghai is only a fraction of the total urban area in China. This makes me wonder what is the point of this little exercise. Why would it be interesting to classify the Netherlands as a megacity? Well, take the C40, ‘a global network of large cities taking action to address climate change by developing and implementing policies and programs that generate measurable reductions in both greenhouse gas emissions and climate risks‘. Only Amsterdam and Rotterdam are shown on the website, being regarded as ‘innovator cities’. So although Amsterdam and Rotterdam probably work together, to the outside world they are seen as two different cities. But is that true? Isn’t there something of a ‘Nethercity’ going on? The Dutch railway system between Amsterdam, The Hague, Rotterdam and Utrecht is like a subway system; a New York subway train goes every 10 minutes, a Dutch railway train every 15.

Figure 4. Similar data as used for Figures 1 & 2, now zoomed in to show Shanghai. Map scale 1:2.500.000

The Randstad to me is like an embryonic megacity which never came to be, frozen in time. It therefore still has ancient city centers which attract lots of tourists each year. Just imagine the former Nieuw Amsterdam buildings would still be there in lower Manhattan. That’s impossible, it would have hampered the growth of the city. Instead, during its period of rapid growth New York underwent a cycle of demolition and renewal, ever building higher and higher. The same is happening in China. A Chinese friend of mine told me that the house she grew up in isn’t there anymore. An apartment building was built at the same location and she and her family now had more neighbors than before. This happened again and the apartment building was exchanged for an even higher building. That’s rapid growth! In the Netherlands, on the other hand, this period of rapid growth never came to be. The urban landscape is still growing but not so much as in China.

So how can we then define the Netherlands? Is there something else, something valuable, which the Netherlands is, and Shanghai and other megacities are not? The total population, the total area and the population density of a city are metrics which don’t say much about the quality of life of city dwellers. It also doesn’t say anything about sustainability. Instead we need the answers to questions like ‘how green is a city?‘, ‘how circular is a city?‘, ‘has the city been built for cars or for people?‘. Although we are still far from having implemented a circular economy we Dutch have much more green close at hand than the average megacitydweller. As the Sustainable Urban Delta initiative website says: “THE NETHERLANDS, THE GREENEST CITY IN THE WORLD“. We live in a densely populated region but you can still take your bike and within half an hour find yourself away from the city life.

So my wish for the Netherlands is that it should grow, not in the amount of buildings, but in quality of life and how circular its economy is functioning. A city should be a life support system designed to function for many generations. We are supposed to be a ‘developed’ nation, but there is lots of work to be done to make Dutch cities circular, green and perhaps even function like forests? Maybe we shouldn’t talk about Mega Cities anymore, but instead talk about Omega Cities, with O standing for circular. We need Omega Cities and I hope the Netherlands to be on the forefront.

In June I went to a talk by Dayna Baumeister at Utrecht University called ‘The evolution of biomimicry as sustainable innovation practice‘. I know about the concept of biomimicry for awhile now, since reading the book Biomimicry: Innovation Inspired by Nature by Janine Benyus. According to wikipedia ‘Biomimetics or biomimicry is the imitation of the models, systems, and elements of nature for the purpose of solving complex human problems’. Baumeister and Benyus both founded the consulting company Biomimicry 3.8, where 3.8 stands for the 3.8 billion years of research and development which led to all the amazing ways lifeforms adapt to their surroundings.

Biomimicry tries to connect the scientific (biology, ecology) and the design disciplines. These are traditionally different worlds with different questions. What if you would look at nature from the perspective of a designer? And what if you would look at design from the perspective of a biologist? This is exactly what Baumeister and Benyus try to do with their Biomimicry 3.8. I’m not a designer but last year I watched the talk ‘Cities that Function Like Forests: Biomimicry Maps a Sustainable Future‘ by Benyus which made me think my background working with geographical information might also allow me to hook up with biologists. Wouldn’t that be cool!

In her talk Baumeister mentioned that biomimicry is not only about emulating nature, it is also about reconnecting to nature. I guess you can only learn from nature when you are embedded in nature, not when you are behind your computer like I am at this moment of typing. And finally she noted that ethos is required: we need ethics, asking questions if we should do or not do certain things. She seemed to be, for example, against genetic modification.

She also talked about AskNature.org, a website I really like. You can find answers to questions like ‘how does nature produce clean water?’ The idea behind this website is why to reinvent the wheel if nature already provided an answer for free? We humans can learn a lot from the non-human inhabitants of our planet, but we westerners seem to have forgotten this skill. In her talk she told a beautiful story of how native Americans asked nature. Being nomadic, when they moved into a new valley in the summer they didn’t know yet how the winter would be like. So they ‘asked’ the squirls. How can you ask a squirl? Well they noticed that the underground holes where the squirls lived were, let’s say, dug 20 cm deep. So this 20 cm was then exactly the thickness of the walls of the dwellings people were going to build.

One great example of mimicking nature is the Eastgate Centre building in Harare, Zimbabwe. It is mimicking the way a termite hill works. Why is this interesting you may ask? Well termite hills are built in such a way that they are able to create a stable internal temperature, independent of the weather outside. According to Baumeister the building in Harare didn’t end up fully mimicking nature and so scientists went back to study the termite hills further and found the structures more or less resemble lungs (the video above explains this further). This led to another attempt to mimic the hills resulting in the CH2 building in Melbourne, Australia.

Victoria Amazonica at the Botanical Garden of the University Museum Utrecht

Victoria Amazonica at the Botanical Garden of the University Museum Utrecht

What I consider to be the take home message of the talk is that biomimicry is about asking the ‘how’ question when observing nature. I got a chance to ask this question the next day when visiting the botanical garden of the University Museum Utrecht. There I bumped into a Victoria Amazonica. It has these huge leafs floating on the water. The leafs are so strong that people take pictures of their babies lying on the huge leaf. So how does this work and could we use this design to create floating buildings at sea? That might come in handy for the Sea Steading initiative. Luckily there is AskNature.org which has a page about this plant explaining how it functions in more detail. Awesome isn’t it?

After the talk it was mentioned that the Utrecht University Biology faculty is working on a new MSc called ‘Bio-inspired Technology and Society’. And Juli 8 the Academy of Ecosystem Services was launched which is supposed to have a biomimicry component. These efforts look very promising to me. I do feel though that it is very important to focus on the local environment where you happen to live. Is ‘local’ also a biomimicry principle? The answer is yes: ‘be locally attuned and responsive‘. All these courses and scientific research happen physically in the city of Utrecht by people in their labs or behind their computers looking out of their windows seeing the Dutch landscape. Could a bit of this intellect be dedicated to green Utrecht and make it function like a forest?

DARPA announced it is currently engineering the organisms which will terraform Mars. For those who don’t know DARPA, it stands for Defense Advanced Research Projects Agency and it is part of the U.S. Department of Defense. Its where they came up with early versions of the internet and GPS. So my guess is that when DARPA announces something you get yourself a glimpse into a possible future where scifi has become reality.

For those who don’t know Mars, Mars is cold, with a mean temperature around -63°C and varying between 20°C at some locations at the equator during noon, and -153°C at the poles. So Mars makes Antarctica look like a holiday destination. And then I didn’t mention the fact yet that the atmospheric pressure at the Martian surface is very low, around 6 mbar, which is 0.6% of the 1000 mbar most of us humans live in. This makes a really thin atmosphere. To compare, on top of Mount Everest you experience around 280 mbar. That’s already not a very friendly pressure and most climbers use extra oxygen. But to experience Martian pressure conditions you need to go even higher, up 35 kilometers in the sky. Exposed to Martian conditions your saliva would boil and you would suffocate before you freeze to death.

Source: http://geology.com/articles/highest-point-on-mars.shtml

Another thing important to mention about Mars is that you’ve got much bigger elevation extremes than on Earth. You can go climb up 21 km and visit the summit of the massive Olympus Mons volcano, and you can go down minus 8 km to visit the lowest point on Mars in the huge Hellas impact basin. So when you would terraform Mars and introduce lifeforms you’d probably start in the lowest regions closest to the equator where the temperature and atmospheric pressure are relatively high. This is where a batch of extremophile microbes has the biggest chance of survival.

Unfortunately, only recently through robotic missions, we discovered that the Martian surface is rather toxic for humans. The soil of Mars contains between 0.5 and 1% of perchlorates, a type of salt,  known to interfere with our thyroid. This looks like bad news for humans but microbes like the perchlorates as is explained in the Space.com article: “microbes on Earth use perchlorate for an energy source. They actually live off highly oxidized chlorine, and in reducing the chlorine down to chloride, they use the energy in that transaction to power themselves.” And according to Wikipedia: “Over 40 phylogenetically and metabolically diverse microorganisms capable of growth via perchlorate reduction have been isolated since 1996 … In the process, free oxygen (O2) is generated and this is one of only a handful of biological processes to generate oxygen aside from photosynthesis.”

This brings me back to the DARPA engineered organisms. A possible first stage in terraforming is called Ecopoiesis, the “fabrication of a sustainable ecosystem on a currently lifeless, sterile planet”. What if we could send rocket loads of engineered organisms – some type of extromophiles which like perchlorate – to Mars? Global dust storms might distribute these all over the surface. Slowly but steadily the toxic perchlorates are eaten away leaving some benevolent chemical substances and oxygen in the atmosphere.

Source: http://www.whoi.edu/image-of-day/smoked-shrimp

Let’s look at these microbes more closely. On Earth perchlorate eating microbes are considered to be one of the first inhabitants of Earth. They originated billions of years ago when oxygen wasn’t present in our atmosphere yet. Without oxygen life in those days used other ways to get around, and eating perchlorates is one of them. They didn’t die out though and are still among us. Some exist in extreme locations like in the case of Archaeoglobus fulgidus, found in a ‘black smoker’ hydrothermal vent deep in the ocean. Others were found closer to home, like the microbe known as Dechloromonas agitata which was isolated from paper mill waste. The latter is currently used in what is called bioremediation, a waste management technique.

So if the first terrestrial lifeforms used perchlorates as their energy source, how about on Mars? Mars is considered by many scientists to have experienced a warmer, wetter period billions of years ago. So if Mars was once believed to have been more like Earth, could there have been Martian perchlorate eating microbes too? Well I guess they’re not around in great numbers anymore as they didn’t touch their meal for quite a while. Although some scientists argue that Mars may still be habitable today.

We will probably never find out if Mars was or is habitable if we choose to contaminate Mars with our own microbes. There might still be little pockets overwintering deep underground as Mars might still be, episodically, volcanically active. So who knows? Currently the robots sent to Mars undergo a careful routine of cleaning and sterilizing. Looking at history and current affairs though I guess its safe to say we humans tend to do things first and then think about the consequences. Will terraforming Mars be any different? Will the people arguing about this issue, discussing ethics and planetary protection, suddenly be woken up when a billionaire decides to send a rocket full of microbes to Mars? Something similar actually happened on Earth with respect to our own version of terraforming: geo-engineering. In 2012 a businessman decided to dump 100 tons of iron in the pacific ocean close to Canada.

Source: www.spacex.com

Source: www.spacex.com

Talking about a billionaire. Elon Musk, from Tesla and SpaceX, wants to get humans to Mars. If Musk can retrieve the SpaceX Falcon 9 rocket first stage the prices to get something in space will probably go down significantly. That’s gonna be a big disruption in the space industry. Musk mentioned earlier he doesn’t think Mars will be terraformed soon. Maybe that was the safest thing to say, but maybe we will all be surprised? With all these exponential technologies the future might be nearer than we assume.

That brings me to the title: Guerrilla Gardening Planet Mars. Terraforming Mars with rockets full of engineered organisms to me sounds like a Godzilla version of the tree bomb dropping by Hercules planes I once read about. I thought the same when I first read about these tree bombs, them being a Godzilla version of guerrilla gardening some of us might be doing in our neighborhoods today. Today we do guerrilla gardening, next year we might start bombing the Sahara full of trees, and within a decade we might wake up with the headline “MICROBES SUCCESSFULLY RELEASED TO MARTIAN SURFACE”.

So let’s start talking about it now. Let’s heat up the debate before we heat up Mars. Do we want Mars terraformed or keep it as it is, in its pristine state?

Begin dit jaar schreef ik over Groen zonder Poen, waar ik duurzaam (circulair) consumeren voor weinig geld mee bedoelde. Toen beschreef ik al de biologische markt elke vrijdag op het Utrechtse Vredenburg plein, maar deze is in mijn ogen nogal prijzig. En je moet maar net tijd hebben om naar de markt te gaan als werkende mens. Zodoende wilde ik nog wat verder onderzoek doen naar mogelijkheden om aan groene, lokaal geteelde groente en fruit te komen in Utrecht.

Ik heb de zoektocht naar zo goedkoop mogelijk maar laten varen. Het goedkoopst is natuurlijk gewoon groenten uit je eigen moestuin. Maar niet iedereen heeft daar zin in dan wel tijd voor. Ik overweeg het zeker maar begrijp dat de wachttijden voor een tuintje in de buurt niet onderdoen voor woningnet. Laat ik me zodoende allereerst beperken tot de biologische winkels in de stad en de verschillende mogelijkheden om groente en fruit in een pakket te kopen. Het eerste pakket dat ik heb uitgeprobeerd is van BeterBio.


Via de website www.beterbio.nl kun je naast allerhande losse producten (groente en fruit maar bijvoorbeeld ook Ecover producten), ook kant en klare groente en fruit pakketten kopen. Dit is makkelijk als je weinig tijd hebt om zelf biologisch te shoppen. Ze hebben vaste chauffeurs, met speciale bestelbusjes die rijden op groen gas. En indien je dat OK vindt, je kunt de sleutel van bijvoorbeeld je tuinschuur geven aan de vaste bezorger.  Ook kunnen ze, indien gewenst, je bestelling afleveren op je werk. Verder werkt BeterBio met een ‘referral’ systeem zoals ik dat van online diensten ken: je krijgt 10 euro als een nieuwe klant je naam invult onder ‘actiecode’ bij het registreren.

BeterBio leerde ik kennen via NEST, waar vermeld stond dat BeterBio een middagje op Hoog Catharijne zou staan. Ik daar heen en dit leverde me naast antwoord op al mijn vragen, ook een kortingscode op, voor het 4de pakket gratis. En ik zag dat Niek’s Witte, de aardappels geteeld door Lizelore Vos, een vriendin van me die ik ken uit Malawi, ook van de partij waren.

Dat laatste gaf natuurlijk een gevoel van vertrouwen en zodoende besloot ik BeterBio uit te proberen. Dus op een zaterdag ochtend, de laatste van de maand Februari, belde bezorger Dave aan. Ik kreeg een vol boodschappenmandje met groente en fruit (ik had het groente en fruitpakket voor 14.75 euro uitgekozen).

Als welkomstgeschenk kreeg ik ook nog een fles appelsap. Mijn geluk kon niet op! Ik gaf mijn schuursleutel aan Dave en zodoende hoefde ik volgende zaterdagen niet thuis te zijn. Het lege winkelmandje werd omgeruild voor een volle, dus het was elke zaterdag sinterklaas.

Ik heb BeterBio 4 weken uitgeprobeerd en na afloop kreeg ik netjes mijn sleutel terug. Daar je steeds een vaste hoeveelheid seizoensgroente krijgt puilde mijn koelkast elke zaterdag uit en werd ik gedwongen op internet rond te zoeken naar geschikte recepten voor groentes die ik normaal niet zo snel zou kopen. Neem venkel, rechtsonder in het plaatje hierboven. Gelukkig blijk je door venkel met peer te combineren een lekkere taart te kunnen bakken. Al ben ik er nog niet helemaal uit of ik deze taart nou als hartig of als zoetig dien te bestempelen.

Volgende keer: het Voedsel Kollectief Utrecht

Vorige maand ben ik op bezoek geweest bij het Utrechtse Plantenhuishet plantenasiel voor dakloze en eenzame kamerplanten. Ik las hierover in de Straatnieuws van april. Het Plantenhuis wordt gerund door Femke, voorheen vanuit haar huis, maar omdat dit toch wat te klein werd sinds een maand vanuit Buurtcentrum De Leeuw, in wijk Noordoost, een kilometer ten noorden van de singel.

Het buurtcentrum waar het Plantenhuis is gevestigd dient als ruimte voor nog een aantal initiatieven. Zo heb je er de foodsharingkast (via www.foodsharing.nl), de Voedselhub en allerlei andere activiteiten. Ook kun je er als ZZP’er terecht.

Het Plantenhuis

We ontmoeten elkaar op het pleintje achter het buurtcentrum waar Femke bezig is een plant te verpotten. Ik mag de plant vasthouden terwijl zij er aarde bij doet en na een voldaan gevoel ook een klein steentje te hebben bijgedragen gaan we naar binnen voor een kopje thee.

Wanneer ik haar vraag wat haar drijft blijkt dat ze met het Plantenhuis vooral naar mensen wil overbrengen dat planten geen objecten zijn, zoals de vele ‘dingen’ die we om ons heen verzamelen. Nee, het zijn levende wezens die zorg nodig hebben. In dat opzicht kun je dus naast een huisdier ook kiezen voor een huisplant die verzorging nodig heeft.

Femke werkt vooral via www.facebook.com/plantenasielutrecht. Hier worden van de straat of ruiming geredde en weer opgekalefaterde planten aangeboden. Voor één ieder geïnteresseerd in een van haar planten is het dus van belang deze site in de gaten te houden. Naast haar werk voor het Plantenhuis is Femke dierverzorgster, vooral bij de kinderboerderij van Griftsteede in het Griftpark.

Planten uit het oude stadhuis

Soms kan er in een klap veel op haar bord terecht komen. Zo kwam de Partij van de Dieren er laatst achter dat alle planten uit het oude stadhuis naar de vuilstort zouden gaan. Groot alarm via twitter. Het Plantenhuis werd om hulp gevraagd. Sommige medewerkers in het stadhuis waren erg gehecht aan hun planten doch het facilitair beheer had besloten dat ze weg moesten.

Dan vraag ik me af hoe het kan dat gezonde planten naar de vuilstort gaan? Ikzelf heb ook op kantoor gewerkt en daar viel het me al op dat planten in bakken met rode ronde steentjes zitten. En er steekt een apparaatje uit zo’n bak die het vochtgehalte meet. Dit heet hydrocultuur en is schijnbaar de normale gang van zaken voor kantoor omgevingen. Speciale bedrijven worden ingehuurd om deze planten te onderhouden. Na 5 jaar zijn de planten blijkbaar afgeschreven en komen er nieuwe exemplaren.


We hadden het ook nog over potgrond. Ik had een paar jaar geleden de documentaire Dirt, the movie gezien waar het belang van onze natuurlijke grond werd benadrukt. Helaas gaat namelijk vanwege onze intensieve landbouw met haar kunstmest de vruchtbaarheid van onze grond achteruit. Echter, wat Femke vertelde, verwijzend naar de aflevering ‘Potgrond’ van het programma Keuringsdienst van Waarde, wist ik nog niet. Potgrond voor onze plantjes in huis en tuin blijkt namelijk geïmporteerd te worden, vooral uit Baltische staten waar veengrond nog aanwezig is. Wij hebben onze veengronden eeuwen geleden al afgegraven en daarom moeten we nu dus grond importeren.

Maar hoe kom je dus aan zo duurzaam mogelijke potgrond? Femke krijgt o.a. grond van Utrechtse Aarde waar ik ook nog een stukje over zal schrijven. Verder wordt ze gesponsord door pokon, die haar gecomposteerde kokosvezel levert, wat een alternatief is voor veengrond. Ook opperde ik dat het misschien interessant is om uit te zoeken waar de door de composteermachine gegenereerde compost van Superfair voor gebruikt wordt?

Mijn nieuwe huisplant: een drakenbloedboom

Als dank voor dit stukje kreeg ik een Dracaena (drakenbloedboom) van Femke mee. De Dracaena is een langzaam groeiende plant die in warme contreien zoals de Canarische Eilanden voorkomt. Helaas laat wikipedia weten dat er in de vrije natuur praktisch geen exemplaren meer voorkomen. Laat ik dus voorzichtig zijn met mijn nieuwe huisplant. Volgens Femke is deze plant nogal in de mode en komt hij waarschijnlijk uit een bejaardentehuis. Hij heeft een keer per week een koffiekopje water nodig en als de plant te droog wordt verschrompeld het blad en dan moet ik wat water sproeien. Verder heeft hij genoeg zonlicht nodig, ook dat zal ik in mijn nogal donkere appartement in de gaten dienen te houden.

Met mijn nieuwe huisplant achter op de fiets keer ik huiswaarts. Bij de A.R.M. kringloopwinkel vond ik nog een mooie pot en mijn woonkamer is nu meteen meer levend. Ik zal de Plantenasiel facebook pagina in de gaten blijven houden want er kunnen nog wel wat planten bij!

Ik liep laatst een rondje door Utrecht en belandde in het Griftpark. Daar viel het me ineens op dat er allemaal kleine stukjes afval – allerhande plastic, sigaretten peuken, bierdopjes en zo meer – tussen het gras en tegen de tegels aan lagen.

Dat zijn duidelijk te veel stukjes versnipperde rommel om handmatig op te gaan ruimen. En het is niet alleen in het park. Op meerdere plekken in de stad, waar de schoonmakers van de gemeente niet komen, zijn stukjes afval, vooral sigarettenpeuken, zichtbaar.

Binnenshuis heb je al de mogelijkheid een robot stofzuiger het werk te laten doen. Bestaat er zodoende ook al zoiets voor buitenshuis? Ik kan het niet zo 1-2-3 online vinden.

Zou het niet een leuk ontwerp idee zijn voor een stel studenten uit Delft of Eindhoven? Opdracht: ontwerp een schoonmaakrobot op electriciteit en, indien geen wolken, zonne-energie. De robot heeft GPS, kaart informatie en sensoren. Wil je het Griftpark schoon hebben? No problemo. De robot gaat vol automatisch aan de slag en verwijderd de hierboven beschreven kleine stukjes afval.

Hoe herkent de robot het afval? Misschien door middel van spectroscopie? Je kunt tegenwoordig al een spectrometer aan een smartphone koppelen, misschien kun je daar het afval mee herkennen? Of anders gewoon via kleur en vorm?

En hoe verwijder je het afval? Misschien via een stofzuiger functie? Maar dat kost wellicht relatief veel energie en neemt ook andere materialen mee. Anders wellicht een grijper die elk stukje oppakt en in een interne container gooit? Dat gaat niet zo snel, maar het ding werkt toch lekker automatisch. Dan kun je het ding gewoon overdag in het park neerzetten en centimeter voor centimeter wordt het park dan schoongemaakt.

Ok, de robot moet natuurlijk wel net iets sneller zijn dan de influx van het door mensen achtergelaten afval. En natuurlijk zullen er mensen zijn die het niet na kunnen laten het ding te ‘voeren’. Zou ik ook doen. Dat brengt me op het idee dat je dan ook maar meteen een samenwerking met een stel kunstacademie studenten aan kunt gaan om de robot er zo cool mogelijk uit te laten zien. Je zou er een heel groot lieveheersbeestje van kunnen maken. Of een pissebed, een kleine Volkswagen kever, een Mars rovertje, of gewoon R2D2.

Next time you find yourself walking on a beach or at a river please be aware that you might bump into something quite spectacular, a shape or pattern formed by natural processes which can also be observed on other bodies in our Solar System. I present here two examples formed by flow.

The flowing landscape

The following image taken at a North Sea beach shows a beautiful pattern formed when the water level is receding, going towards ebb, and the sands soaked with water start to dehydrate causing little rivers to form seemingly out of nowhere. Please notice these teardrop shaped islands carved out by the water flow.

In outer space similar patterns can be observed. The image below shows a huge ancient channel system, now completely dried up, called Kasei Valles. It was carved out billions of years ago by – what most scientists agree on – catastrophic floods of water. The big round feature in the middle, an impact crater called Sharanov, is 100 kilometers across. Again take notice of the teardrop shaped islands, but now so much bigger in scale. What caused these massive outburst of water on Mars is still under debate.

Amazingly enough these catastrophic floods also took place on Earth. The image below shows a color map of the English channel sea bottom, south of the Isle of Wight. The grey areas are above sea level. The colors represent the sea bottom depth, which increases from red to orange, yellow, green, light blue to dark blue. The dark blue colors form a channel, now below sea level, and in the channel you can see in green again these teardrop shaped islands.

The channel was formed half a million years ago by a massive outburst of water following the collapse of an ice dam during a former ice age. The image, from left to right measures around 120 kilometers which makes this particular outflow a bit smaller than the Martian one, but still huge compared to what happens daily on our beaches.

Redrawn after Gupta et al. (2007)

Rounded by flow

When you walk on a rocky beach of a river or a sea you can find these nice rounded pebbles. They started out as sharp rocks back up in the mountains upstream but when they near the sea they have become beautifully rounded.

The image below shows these pebbles on Earth, and on Mars. The NASA Curiosity rover took the left picture when it investigated a streambed in Gale crater. So here we have pebbles of the same scale, both most likely formed by water, but on different planets.

Okay, so Mars and Earth both have pebbles. That’s nice, but we can kind of already envision this because the images we get back from Mars are so Earth like, with similar beautiful
sunsets. Mars, as shown by the various landers, looks like a dry desert filled with rocks and dunes. There are quite some places on Earth which look the same.

To get into weirder territory, please have a look at the left image. This image is taken from the surface of Titan, a moon of Saturn. Titan and Saturn are even farther away from Earth as Mars. Titan is a cold but active place. I’m not talking about life related activity, I’m talking about it having an active weather system.

On Earth the weather is caused by water. Water evaporates into the air and falls back onto the surface as rain. Titan also has rain, but not consisting of water. Methane acts on Titan like water does on Earth. So you have methane clouds, methane rain, methane seas, methane lakes and methane rivers.

It was in one of these river beds the Huygens probe landed. Luckily it didn’t land in a methane sea! So what did it see? You get it, pebbles. Amazingly these pebbles are made of water ice. It’s so cold on Titan that water is probably always solid and acts like a rock.

So whether you’re on Earth, Mars or Titan the physics of our universe works in a predictable way forming similar patterns. I find that amazing.

Vorige maand was ik langs geweest bij Utrechtse Aarde. Ik had hierover gelezen in Staatnieuws, in een artikel over het Utrechtse Plantenhuis waar ik binnenkort ook een stukje over zal schrijven. Utrechtse Aarde is een initiatief van het Aktiebureau en maakt aarde door groente en fruitafval te mengen met houtskool. Het Plantenhuis maakt van deze aarde gebruik.


Hun huidige standplaats is op het braakliggend terrein Westkust in Lombok. Helaas wil de eigenaar iets met het terrein gaan doen en eind van de maand moeten ze weg en een nieuwe locatie hebben gevonden. Daarom zou ik iedereen die dit leest én een mogelijke alternatieve lokatie vlakbij of in de Utrechtse binnenstad weet willen vragen contact met mij of Utrechtse Aarde op te nemen.

Ik werd rondgeleid door Nienke, die ik al eerder als ruimtehost had ontmoet bij In De Ruimte. Dat was toevallig en zodoende weer een mooi voorbeeld van hoe klein ons wereldje toch weer kan zijn. Want Utrecht heeft toch meer dan 300.000 inwoners.

Nienke legde uit dat ze bij Utrechtse Aarde het principe van Terra Preta volgen. Dit houdt in dat groente en fruitafval met gemalen houtskool wordt vermengd. Ze maken zelf hun houtskool van afvalhout wat ze van theaterdecor bedrijfjes in Utrecht krijgen. Dit hout wordt verkoold in een zelfgemaakte oven.

© Utrechtse Aarde

Deze oven bestaat uit twee ronde ijzeren vaten, de ene groter dan de andere. De kleine wordt in de grote gezet. In het kleine vat komt het te verkolen hout. De top van dit vat wordt afgesloten zodat de rook blijft hangen. Zuurstof kan wel van onderen binnenkomen. In de ruimte tussen de twee vaten komt het te verbranden hout wat het verkolen zal aandrijven.

Na het verkolen is de volgende stap het in kleinere stukje hakken of breken van het houtskool. Hiervoor hebben ze zelf een apparaat gebouwd waar je door aan een slinger te draaien het houtskool breekt. Ik opperde wellicht hier een fiets op aan te sluiten. Ik heb geen ervaring met lassen maar zou het leuk vinden om een dagje al knutselend met hen zoiets proberen te bouwen.


Uiteindelijk krijg je kleine stukjes houtskool die met het groente en fruit afval dient te worden vermengd. Je kan bij hen langskomen om een plastic emmer (van vis en frietboeren) en de gemalen houtskool op te halen. De ontstane aarde kun je weer mee terug nemen waarna ze het in grote bakken mengen en nog een tijdje laten staan. Of je kan het natuurlijk in eigen tuin gebruiken. Deze methode is dus een alternatief voor het bokashi vat van de Tuinfabriek wat ik op dit moment thuis heb staan.


De volgende infographic van Utrechtse Aarde legt het nog even helder en duidelijk uit.

© Utrechtse Aarde

Ik vind het een erg gaaf initiatief! En zoals ik al eerder beschreef, in de binnenstad van Utrecht dien je groente en fruit afval bij het restafval te doen en als je uitgaat van afval=voedsel liggen er dus veel kansen om mooie dingen met dit ‘afval’ te doen. Wordt hopelijk vervolgd.

Ik stond voor paal vandaag. Of liever, mijn fiets stond voor (een) paal. Dit bleek echter niet de meest geschikte locatie te zijn voor het achterlaten van een fiets bij Utrecht Centraal Station. Hier kwam ik achter toen ik terug kwam en ik alleen nog een paal zag, zonder fiets. Hieronder een Google Streetview plaatje van de betreffende paal.

Wat was er met mijn fiets gebeurd? De fietsenstalling vlakbij bleek bemand en daar kreeg ik te horen dat de fiets door de gemeente was weggehaald. Ik vroeg me al af die ochtend waarom nou juist DIE paal vrij stond. Het blijkt dat fietsen daar ‘gevaarlijk’ staan, volgens de gemeente. Ik kon mijn fiets ergens in Kanaleneiland ophalen. Na wat doorvragen bleek dit bij het U-Stal fietsendepot te zijn.

Daar aangekomen bleek ik na betaling van 13 euro en 40 cent mijn fiets weer mee te mogen nemen. Gelukkig hadden ze alleen de laatste ring van mijn slot doorgesneden dus met werkend slot en fiets kon ik mijn weg vervolgen.

Het viel me trouwens nog op aan de Google Streetview foto hierboven dat er hier ook een fiets aan de paal geketend was. Zou dit een beruchte locatie zijn? Dan vraag je je toch af hoeveel fietsen er per maand zo bij de gemeente terecht komen en hoeveel inkomsten dit genereert? Of zijn die 13,40 gewoon de berekende onkosten voor het weghalen?

Desalniettemin, dat was dus weer echt zo’n Pavlov momentje, Ik voel me weer helemaal geconditioneerd en zal natuurlijk deze en vergelijkbare palen uit de weg blijven gaan. En om er altijd aan herinnert te blijven mag ik nu deze toeter op mijn fiets gaan monteren. Op deze manier kan ik nu andere slachtoffers herkennen en kunnen we elkaar misschien wat steun geven.